هر آنچه که باید در مورد کوه دانست

نخستين ايراني بر بلنداي نيم‌كره جنوبي

سعید طوسی متولد سال 1338 تهران . کوهنوردی را هنگامی که پانزده سال بیش نداشت از کوههای شمال تهران ابتدا باتفاق برادرش مجید طوسی وسپس با گروه کوهنوردی آرش شروع كرد. سال 1361 براي ادامه تحصیل عازم آمریــــکا شد و دوره مهندسی کامپیوتر را به پایان رساند. در مدت تحصیل بعلت گرفتاری‌هــای درسی و کار، حدود هشت سال در برنامه های کوهنوردی او وقفه ایجاد شد. سال 1373 پس از صعود به قله Mt. Rainier در غرب آمریکا، مرحله تازه‌ای در زندگی ورزشی او آغاز شد و همان زمان بود کـــه رویای دیرینه او برای صعود به " اورست " به واقعیت نزدیکتر شد. در این راستا در سال 1375 به آرژانتین سفر كرد و به‌عنوان اولین ایرانی قله " آكونكاگوا" بلندترین قله نیمکره جنوبی را با موفقیت صعود كرد. سال 1377 برای شناسایی منطقه " اورست " عازم نپال شد و ضمن دستیابی به بارگاه اصلي (Base Camp)" اورست "، توانست سه قله 6000 متری را به تنهايي صعود كند. وي در سال 1378 برای صعود " اورست " اعلام آمادگی كرد و سرانجام در ساعت ده و نیم بامداد دوم خرداد 1379 صعود انفرادی به قله "اورست "را با نام گذاری این صعود بنام " صعود همبستگی "با موفقیت به انجام رساند. سعيد طوسي به دنبال ذهنيت قديمي صعود به قله " آمادابلام" باارتفاع 6856 متر، که یکی از زیباترین غول‌های منطقه هیمالیا است و اندیشه صعود آن از زمان صعود اورست در ذهن او شکل گرفته بود، توانست در ساعت دوازده ونیم بعد از ظهر هفتم آبان ماه 1386 بر فراز قله زیبای اين كوه بایستد.

در زير متن مصاحبه حسين سلطانزاده را با سعيد طوسي مي خوانيم كه در خلال سفر اخير وي به تهران و به بهانه صعود "آمادابلام" تدارك ديده شده است.

قلمرو کوهستانی : ابتدا درباره نوع برنامه‌هايي كه اجرا كرده‌ايد توضيح دهيد؟
سعيد طوسي : تمام صعودها مستقل بوده و از طرف فدراسيون هيچ حمايتي نداشتم. گله مندي هم كه داشتم اين بود كه در سال 1376 با فدراسيون تماس گرفته و اعلام آمادگي كردم تا به تيم اورست بپيوندم،‌ اما مخالفت كردند و گفتند كه مقيم آمريكا هستم. لذا با پي‌گيري شخصي در سال 79 به همراه يك شرپا به اين قله رفتم. روزي هم كه به قله رسيدم، دوم خرداد 79 بود و اسم آن صعود هم همبستگي بين ملت ايران و آمريكا نام داشت و پرچم ايران و آمريكا يا پرچم صلح را در قله بالا بردم. پس از صعود اين موضوع در ايران و مطبوعات مورد استقبال قرار نگرفت اما رسانه‌هاي آمريكايي آن را انعكاس دادند.
چهار سال قبل از آن هم در 1375 قله "آكونكاگوا" كه با ارتفاع 6962 متر بلندترين قله نيم‌كره ‌جنوبي در رشته كوه آند در كشور آرژانتين قرار دارد را صعود كردم. اين اولين صعود يك ايراني به اين قله بود.

قلمرو کوهستانی : آيا همه صعودهايتان انفرادي بوده؟
سعيد طوسي : تمام صعودها انفرادي بوده و بنا به ضرورت به صعود انفرادي عادت كردم. اين صعودها بيشتر مراقبه و سيروسلوك است. هرچه سن من بالاتر مي‌رود و تجربه‌ام بيشتر مي‌شود صعودهايم از حالت صرفا فيزيكي خارج شده و بيشتر حالت فكري به خود مي‌گيرد. به خصوص در صعود به قله "آمادابلام"، اين موضوع كاملا درك مي‌شد؛ چرا كه براي صعود برنامه‌ريزي 30 روزه تنظيم كرده بودم و مسير هم بسيار دشوار بود. اما اين صعود، 10 روز زودتر از موعد يعني 20 روزه انجام شد. اطلاعاتي هم كه داشتم زمان را حدود 28 روزه اعلام كرده بود.

قلمرو کوهستانی : چگونه؟
سعيد طوسي : وقتي از بارگاه اصلي خارج شدم به طور ممتد با توقف‌هاي يك شبه در كمپ‌ها به مسير ادامه دادم و از كمپ سوم با حذف توقف شبانه به سمت قله رفتم. علت حذف كردن كمپ سوم، ايمني صعود، خطر بهمن و شرايط آب و هوا بود. وقتي به منطقه آمادابلام وارد شدم، خبر رسيد گروهي كه از كشور چك بودند، به دليل ريزش بهمن صعودشان را لغو كرده اند.

قلمرو کوهستانی : آيا در صعودهايتان به دنبال ثبت ركورد هستيد؟!
سعيد طوسي : به طور كلي اهل ركوردگذاري نيستم و مسابقه را هم هيچ وقت دوست نداشته ام. حتي صعودهاي سرعتي را هم دوست ندارم. وقتي صعود مي‌كنم با حاشيه و آرام مي‌روم و اگر مجبور شوم تنها به علت شرايط آب و هوايي سرعت را بالا مي‌برم.

قلمرو کوهستانی : از نخستين صعودتان بگوييد.
سعيد طوسي : اولين صعودي كه به ياد دارم در مهر 1356 بود؛ در اين برنامه همراه با گروه آرش به دماوند صعود كردم.

قلمرو کوهستانی : كمي از كوهنوردي در آمريكا بگوييد.
سعيد طوسي : كوهپيمايي و كوهنوردي در آمريكا بسيار رواج دارد،‌ مردم اين كشور اهل طبيعت و گردشگري هستند. رشته كوه راكي را بيشتر كوهنوردان حرفه‌اي مي‌روند. خودم هم يكي از قله‌هاي يخ و برف را كه حدود 4700 متر ارتفاع دارد هفت‌بار صعود كرده‌ام،‌ اين قله فني است و صعود به آن نيازمند راهنماي حرفه‌اي است.

قلمرو کوهستانی : وضعيت محيط‌هاي كوهستاني در ايران را چگونه ارزيابي مي‌كنيد؛‌ خصوصا اينكه محيط‌كوهستان و جذابيت‌هاي آن چندان مورد توجه مردم عادي و كوهنوردان نيست.
سعيد طوسي : در اين مورد با كوهنوردان ايراني صحبت كرده‌ام. مشكل چند جانبه است. در قسمت هايي كه رفت و آمد زياد است، رعايت نكردن مسايل زيست محيطي به روشني ديده مي‌شود.
اين فرهنگ در ايران جا نيافتاده كه چيزهايي كه به عنوان زباله توليد مي‌كنند براي خود كوهنورد است . چون كوه، اتاق نشيمن حيوانات و طبيعت بايد باشد و اجازه نداريم زوايد را در طبيعت رها كنيم. اما اين را هم فراموش نكنيم كه كوهنوردان ايراني در حال يادگيري اصول زيست‌محيطي هستند؛ اما اين موضوع در ميان كوهنوردان هنوز جدي نشده است.

قلمرو کوهستانی : آيا با اين موضوع كه بعضي از زباله‌ها،‌مانند ميوه، بازيافت مي شوند و ريختن آن‌ها به طبيعت آسيبي نمي‌رساند، موافقيد؟
سعيد طوسي : موضوع بازيافت هم ديد غلطي است، چرا كه اگر 100 نفر پوست موز را، به اين اميد كه بازيافت مي‌شود، در طبيعت رها كنند، باعث تجمع زباله مي‌شود.

قلمرو کوهستانی : نگاه كشورهاي ديگر نسبت به حفظ محيط‌كوهستان با آنچه در ايران وجود دارد متفاوت است؟
سعيد طوسي : تخريب و صدمه زدن به محيط‌كوهستان در اروپا و آمريكا به هيج وجه ديده نمي‌شود. در هيماليا شرايط محيطي رو به بهبود است و تغييرات مثبت به خوبي ديده مي‌شود. در آمريكاي جنوبي هم وضعيت به مراتب بهتر از ايران است.
تاسف‌انگيز است كه در ايران، حاشيه‌رودها و حتي داخل شهر، زباله ديده مي‌شود. اين نيازمند كار خستگي‌ناپذير است تا هرجايي را مانند خانه‌ خودمان تصور كنيم چه شهر، چه كوه.

قلمرو کوهستانی : موضوع را تغيير دهيم! ايران به عنوان كشوري كه مي‌تواند به لحاظ قابليت‌هاي متفاوت فني و طبيعي كه در كوه‌هاي خود دارد در تمام سال علاقه‌مندان مختلف خارجي و ماجراجويان را به كشور جذب كند،‌ اما عملا اين‌گونه نيست؛‌چرا؟
سعيد طوسي : با دقت در كوههاي ايران و مسيرهاي جديدي كه وجود دارد، متوجه مي‌شويم كه به 10 يا 20 درصد از امكاناتي كه در كوهنوردي ايران موجود است نيز توجه نشده است. به عبارتي هنوز وارد كوچه پس كوچه‌ها نشده‌ايم. مناطق بسيار زيادي وجود دارند كه مي‌توانند كوهنوردان خارجي بروند. بسياري هم مايل هستند بروند، ولي شرايط خاصي وجود دارد كه محدوديت ايجاد كرده و آن‌ها هم خودشان را آزاد نمي‌بينند. شايد اين شرايط به خاطر تبليغات سويي باشد كه در دنيا وجود دارد، اما آنهايي كه مي‌آيند با خاطري خوش مي‌روند.

قلمرو کوهستانی : آيا حل تمام اين مشكلات به دولت باز مي‌گردد؟
سعيد طوسي : خير. بخشي از اين نيز وظيفه كوهنوردان ماست. به جاي اينكه 20 بار درسال به دماوند برويم، وارد ارتفاعات و كوه‌هاي فرعي شويم، چرا كه پس از آن به جامعه داخل و خارج معرفي مي‌شود.
با آمريكاييها و اروپايي‌ها كه صحبت مي‌كنم و از قابليت‌هاي كوهنوردي در ايران صحبت مي‌كنم، متوجه مي‌شوم كه درصد خيلي زيادي از آن‌ها تصور مي‌كنند ايران صحراي عظيمي است و به نوعي از جنگل‌ها و كوههاي ايران غافل مانده‌اند.

قلمرو کوهستانی : آقاي طوسي، تاچه حد به موضوع خودباوري در صعودها اعتقاد داريد؟
سعيد طوسي : ابتدا بايد گفت مساله دولتي و غيردولتي بودن كوهنوردي در ايران وجود دارد كه اين مساله ريشه اقتصادي دارد. فعاليتهاي برون مرزي كوهنوردان ايراني محدود شده، چون مي‌گويند در فدراسيون عضويت ندارند و تبعيض‌هاي در اين خصوص وجود دارد اما مهم اين است كه درخارج از ايران فدراسيون هاي كوهنوردي از سوي دولت براي صعودهاي برون مرزي بودجه‌اي ندارند.

"كوه، اتاق نشيمن حيوانات و طبيعت بايد باشد و اجازه نداريم زوايد را در طبيعت رها كنيم. اين را هم فراموش نكنيم كه كوهنوردان ايراني در حال يادگيري اصول زيست‌محيطي هستند؛ اما اين موضوع در ميان كوهنوردان هنوز جدي نشده است"

البته اكنون در ايران صعودهاي شخصي باب شده است. صعودهاي برون مرزي خوبي در منطقه هيماليا و قراقروم پاكستان و صعود به قله K2 داشتيم. اين برنامه‌ها خصوصا از حدود پنج سال پيش به نتيجه رسيده، كه بدون حمايت دولت نيز انجام گرفته است.
و اما خودباوري؛ ورزش كوهنوردي با خودباوري شروع مي‌شود. كوهنوردي مانند ورزش‌هاي ديگري نيست كه در ميدان‌هاي ورزش و با تشويق تماشاگران همراه باشد. يك كوهنورد در نهايت در كوه تنهاست. كساني كه به اورست مي‌روند حتي اگر همراه داشته باشند، در لحظات آخر تنها هستند، چرا كه همراهانشان توان هيچ گونه مساعدتي ندارند.
كوهنوردان بايد ياد بگيرند كه به تنهايي صعود كنند، احتياج به همراه در كوه، عملا امكان صعود به قله‌هاي بلند را فراهم نمي‌كند چرا كه خود فرد بايد از نظر فني قوي باشد.
اين خود باوري كه در كوهنوردي ايران در حال ايجاد شدن است، با موفقيت‌هاي بزرگ همراه است. پيش‌بيني مي‌كنم تا چهار سال آينده تمام قله‌هاي هشت هزار متري با اين خودباوري كه در حال ايجاد است، صعود شوند.

قلمرو کوهستانی : بيشتر كوهنوردان ايراني تامين نشدن منابع مالي را توجيهي براي صعود نكردن خود به قله‌هاي بلند عنوان مي‌كنند؛ تا چه حد با اين موضوع موافقيد؟
سعيد طوسي : مخالفم. كمبود بودجه و پول عاملي براي عدم پيشرفت كوهنوردان نيست. به طور مثال پنج سال قبل كه صعود به اورست براي من رويايي 20 ساله بود،‌از نظر مالي چندان وضعيت مطلوبي نداشتم؛ اما به طور جدي اين موضوع را براي خود و اطرافيانم مطرح كردم. وقتي اين غرور در من به وجود آمد به طور معجزه‌آسايي مخارج و امكانات دستيابي به اين هدف محقق ‌شد.
اينكه كمبود بودجه را به عنوان مانعي در راه صعود تصور كنيم نتيجه‌اي دربر ندارد، وقتي عزم و اراده داخلي وجود داشته باشد، موانع خودشان كنار مي‌روند.

قلمرو کوهستانی : سن كوهنوردي آيا داراي محدوديت است؟
سعيد طوسي : تحقيقات نشان داده كه ميانگين سن ايده آل براي صعودهاي بلند 35 تا 45 سال است. به اين دليل كه صعودهاي جدي به انباشت تجربه بالا احتياج دارد. تنها نيروي بدني عامل نيست، بلكه تمركز و تجربه نيز لازم است.
البته در خيلي از موارد، كوهنوردي به عنوان تفريح براي جوانان مطرح مي‌شود. اما در خارج از ايران اين موضوع به هيچ وجه وجود ندارد. اگر محدوديتي وجود داشته باشد محدوديت ذهني است؛ نه جسمي.

قلمرو کوهستانی : براي جواناني كه نمي خواهند دچار روزمرگي شوند توصيه‌اي داريد؟
سعيد طوسي : نقطه عظيمت، عشق دروني به كار است و اين امر درمورد هر چيزي مي‌تواند صادق باشد. در مورد كوهنوردي و روزنامه‌نگاري و هر چيز ديگري مي‌تواند صادق باشد. كساني كه اجازه مي دهند روزمرگي زندگيشان را كنترل ‌كند، كنترل زندگيشان را از دست داده‌اند؛ چراكه زندگي آن‌ها را كنترل مي‌كند. زندگي با عشق‌ورزي انسان بايد كنترل شود. اولين قدم خواست هر آدم، طلب است.
دو سال پيش با منطق‌الطير عطار آشنا شدم و چقدر با اين كتاب و موضوعات آن احساس نزديكي كردم. درجات عالي كه در هر كار وجود دارد اين است كه بايد وارد وادي طلب شد؛ بايد بخواهيم.
در برنامه هاي پخش اسلايدم از حضار ايراني سوالي مي‌پرسم؛ و آن اين است كه "مي‌دانيد فرق من با شما چيست؟" مي‌گويم فقط يك فرق است و آن اينكه من خواسته‌ام اين كار را بكنم شما نخواسته‌ايد. اين موضوع در هر كاري صدق مي‌كند.

قلمرو کوهستانی : شنيده‌ام شما ازدواج نكرده‌ايد. آيا اين به خاطر برنامه‌هاي كوهنورديتان بوده؟
سعيد طوسي : بخشي از اين قضيه كه ازدواج نكرده‌ام به خاطر عشق به كوهنوردي و سفر بوده. چون هميشه مي‌دانستم كه اگر ازدواج كنم، زندگي‌ام تغيير خواهد كرد و زندگي كنوني‌ام براي همسرم ايده‌آل و خوب نخواهد بود.
در زندگي نوعي مبادله وجود دارد، يكسري چيزها را به دست مي‌آوريد، ولي در قبال آن يكسري چيزها و موقعيت‌ها از دست مي‌روند.

قلمرو کوهستانی : در نهايت برنامه بعديتان صعود به كدام قله يا منطقه خواهد بود؟
سعيد طوسي : تصميم نهايي نگرفته‌ام ولي احتمال دارد به هيماليا بروم. ايران هم كه آمدم زمينه‌هاي مشترك صعود با كوهنوردان مستقل ايراني را ايجاد كرده‌ام. اين امكان وجود دارد كه در يكي از صعودها با آنها همراه باشم.

مختصری در باره سعید طوسی و تجربیات او :

براي اطلاعات بيشتر درباره سعيد طوسي به سايت شخصي وي به آدرس www.everestdream.com مراجعه كنيد.